Bijna alles wat je op internet vindt, is eerst langs een algoritme van een Amerikaans bedrijf gegaan. Dat algoritme bepaalt wat je ziet, en het bedrijf erachter verdient aan elke stap die je zet.
Ik kom nog uit de tijd van Startpagina. Een pagina vol links die mensen met de hand hadden uitgezocht en in categorieën gezet, zodat je bij iets bruikbaars uitkwam. Het internet was toen klein genoeg om zo te ordenen. Daarna werd Google het enige denkbare beginpunt, en voor mij is dat nog steeds zo. Voor veel jongeren begint een zoektocht inmiddels op TikTok. Daar komen nu AI-tools bij die hetzelfde doen: je stelt een vraag en zij kiezen wat je te zien krijgt. En straks sturen we agents op pad, AI-assistenten die zelfstandig voor ons zoeken, vergelijken en bestellen.
Je wordt een hoek in geduwd
Alles wordt je algoritmisch aangeboden. Je krijgt content en producten die "in jouw straatje" vallen, dingen die je waarschijnlijk interessant vindt, en zo word je langzaam een hoek in geduwd. Het internet dat jij ziet is daarmee per definitie niet onafhankelijk. Welke kant je op wordt gestuurd, bepalen voor een groot deel een paar bedrijven en hun algoritmes.
Een tussenpersoon die overal afroomt
Dat heeft een economische kant die we te weinig zien. Tussen jou en het bedrijf waar je eigenlijk naartoe wilde, zit overal een platform dat geld afroomt. Op zich is dat een normaal economisch mechanisme: je levert een dienst en je wordt ervoor betaald. Alleen geven deze bedrijven bijna niets terug. Ze betalen hier nauwelijks belasting.
Ondertussen pakken ze bedrijven steeds meer af, tot hun winkel aan toe. In Amerika kun je bij Google al afrekenen zonder de zoekresultaten te verlaten, bij een adverteerder of gewoon bij het product met de laagste prijs, en dat komt ook naar Nederland. De webshop van de kleine ondernemer valt dan buiten de boot. Die betaalt nu al om gezien te worden, want zonder advertentie zichtbaar blijven wordt steeds lastiger. Google heeft de zoekresultaten zelfs slechter gemaakt, zodat je vaker doorklikt en meer advertenties ziet. Elke klik op zo'n advertentie kost de adverteerder geld.
De grote platforms winnen, en laat die nou net allemaal Amerikaans zijn. Met elke zoektocht, elke advertentie en elke aankoop sturen we dus een beetje meer geld naar de VS.
Hypocriet: boos op Trump, kopen bij zijn sponsors
We worden allemaal boos als Trump diesel koopt bij Rusland en daarvoor zijn eigen sancties opschort. Tegelijk nemen we massaal producten af bij bedrijven die zijn parades en zijn balzaal sponsoren. Apple, Google, Meta en Amazon staan op de donorlijst van die balzaal.
Ik vind dat we ons veel meer moeten richten op Europese alternatieven, overal waar dat kan. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, dat weet ik. Maar er komen steeds meer goede alternatieven voor big tech.
Zoeken is een mooie plek om te beginnen. Ecosia uit Berlijn kennen de meeste mensen als de zoekmachine die bomen plant. Qwant is de Franse variant. Samen bouwen ze aan Staan, een eigen Europese zoekindex, zodat ze niet langer afhankelijk zijn van de resultaten van Google en Microsoft. Sinds augustus krijgen Duitse gebruikers van Ecosia al resultaten uit die eigen index.
En dan moet ik in de spiegel kijken
Want ik geef AI-trainingen, en dat doe ik met tools van Amerikaanse bedrijven. Die technologie is op dit moment gewoon achterlijk veel verder dan wat we in Europa hebben.
Er beweegt wel iets. In onze eigen chatomgeving, waar deelnemers oefenen, hebben we nu Mistral Large 4 gekoppeld, en dat is een enorme sprong vooruit ten opzichte van het vorige Mistral-model. Ik ben hoopvol dat we binnenkort in onze trainingen helemaal geen Amerikaanse AI-tools meer nodig hebben. Onze bedrijfsvoering draait al op Infomaniak uit Zwitserland, en ook bij de andere platforms die we gebruiken kiezen we waar het kan een Europese partij.
Zelf werken we nog met Claude. Het is simpelweg zoveel beter dan wat er Europees beschikbaar is, dat overstappen nu schieten in eigen voet zou zijn. Met alles wat er geopolitiek gebeurt, wil ik wel bewust kiezen hoe we AI gebruiken, en toewerken naar een situatie waarin we niet meer van die paar bedrijven afhankelijk zijn. Daarom werken we samen met Nederlandse partijen die zich met soevereiniteit bezighouden en daarvoor bouwen. Ik hoop dat dat moment er snel is.
